دسته‌بندی نشده

  55555555555
دسته‌بندی نشده    دسته‌بندی نشده    دسته‌بندی نشده    دسته‌بندی نشده    دسته‌بندی نشده

فاطمه سیار پور

   66666b6666666666

مردم نگاری پشت بام مسجد جامع شهر یزد با تاکید بر حضور زنان

روز جمعه – 28 /2/1386 مصادف با اول جمادی الاول، ساعت 11 ظهر

معرفی :

مسجد جامع شهر یزد از شاهکارهای معماری دوره ی اسلامی است که بنابر اسناد موجود ، در سال 724 ،توسط « سید رکن الدین محمد بن قوام محمد بن نظام الحسینی یزدی قاضی» ساخته شد. این بنا در سال 1324 توسط هیئت حامیان مسجد، روحانی و واعظ آن «حاج سید علی محمد وزیری » بازسازی شده است.

موضوع این نوشته ، پشت بام مسجد و حضور زنان در آن است.زنان نیمی از اجتماع هستند که حضور آنان در معماری مسجد جامع نادیده گرفته نشده است. به طور مثال علاوه بر تخصیص شبستانی برای آنان ،‌در دو سوی محراب دو درب مستطیلی کم عرض قرار دارد که به راهروی باریکی منتهی می شوند. این دو درب مستطیلی برای ورود زنان و پرسش های شرعی آنان از امام جماعت مسجد در زمان قبل و بعد ازهر نمازجماعت است. زنان بدون آن که مجبور شوند از فضای های مردانه عبور کنند وارد این راهروها شده و خود را به محراب امام جماعت می رسانند.پشت بام نیز چنین قاعده ای دارد، زنان در یک تفکیک مکانی و زمانی از نیمه دیگر اجتماع جدا می شوند و به انجام عبادت می پردازند.این جداسازی آنان را وارد فضاهایی می کند که اگر چه عبور از آن ها برای سنین بالاتر سخت است ، با این حال آنان پس از گذر به پشت بام مسجد می آیند.

کلمات کلیدی : باور/ حاجت / مناسک / عبادت / مسجد جامع / شهر یزد

توصیف فضایی :

« موقعیت پله ها از پشت بام»

از ورودی مسجد جامع به داخل حیاط ،‌سمت چپ درب کوچک چوبی قدیمی با ارتفاع یک پله از زمین که پشت آن پله های پیچ در پیچ به طوری که عرض آن ها به سمت مرکز رفته رفته کمتر می شود ، قرار دارد.پیرمردی که نقش دربان در را دارد ایستاده است و مراقب تاغیر از زنان کسی وارد نشود. در ضمن فقط به زنانی اجازه ورود می دهد که چادر پوشیده باشند.به توریست ها و غریبه هایی که تشخیص می دهد هنگام باز کردن در، برای رعایت سکوت و حجاب تذکر می دهد.

پس از بسته شدن در، فضا تاریک شده و جلوی دید گرفته می شود.روی پله ها و سراسر مسیر تا پشت بام وسایر فضاهای آن گردوی شکسته شده دیده می شود. انتهای پله ها به سبب وجود فضای باز پشت بام دوباره فضا روشن می شود.

پس از پیمودن این راهروی پلکانی تنگ ،به اولین جایی می رسیم که زنان در آن در حال عبادت و انجام مناسک دیده می شوند . این قسمت ترکیبی از فضای کوچک بازو بسته ای (بدون سقف و سقف دار) است که در مجموع تعداد زنان در این ساعت 10 نفر می شود. 3 زن در حال عبادت در فضای باز و بقیه به داخل فضای بسته رفته اند.در مقابل دوربین عکاسی خود را جمع و جور می کنند و چادر را روی سرشان می اندازند. ارتباط این دو فضا با یک پله ایجاد شده ،که نسبت این دو شبیه بالکن نسبت به اتاق مشرف به آن است. از داخل اتاق یک سری پله های پیچ در پیچ دیگری نیز به سمت پشت بام وجود دارد. دقیقا در انتهای این پله ها پشت بام قرار گرفته است.در طول مسیر، دیوارها کاهگلی و زمین از سنگفرش درست شده است. پشت بام به شکل حرف L است و از آن سراسر شهر معلوم است ، خانه ها ی اطراف تا شعاع زیادی کاهگلی ومربوط به بافت سنتی و قدیمی شهر یزد است وچیزی که زیاد به چشم می خورد گنبدهای کاهگلی است که بر مساجد شهر ساخته شده است.در این ساعت آفتاب گرمی بر آن می تابد.

« جایی که پله ها به پشت بام منتهی می شود»

موقعیت گنبد نسبت به پشت بام :

سمت راست ورودی پله ها به پشت بام «گنبد» قرار گرفته است، که هم سطح با آن نیست و به وسیله ی پله هایی به آن وصل می شود. این پله ها شیب زیاد و ارتفاع بلندی نسبت به هم دارند.

فعلا هیچ زنی در حال انجام مناسک روی پشت بام دیده نمی شود ، فقط یک نفر که دور گنبد می چرخد و اعتقاد دارد این گنبد و مسجد ، مانند خانه ی خدا هستند و به این نیت آن جا را مانند حاجیان کعبه ، 7 بار طواف ( دور گنبد می گردد ) می کند.

«زن پس از اتمام طوافش دور گنبد مسجد جامع در حال پایین آمدن از پله هاست. »

در بخش هایی از گنبد فضاهای کوچک مستطیلی ساخته شده که از آن ، داخل مسجد به خاطر شبکه های طوری چوبی نصب شده بر آن ها معلوم است. برخی از آن ها سجاده و مهر و کتاب های دعا و قرآن دارند. ورودی این اتاقک ها بسیار کوچک و برای وارد شدن به آن حتما باید خمیده شد. این اتاقک های دنج جای عبادت تنها یک نفر است.

«یکی از اتاقکهای ساخته شده در اطراف گنبد »

توصیف مکان های دیگر انجام منا سک و عبادات

درست روبروی گنبد ، پله هایی قرار گرفته است که به اتاقکی تنگ منتهی می شود. در داخل اتاق زنان مشغول عبادت و خواندن دعا و ... هستند.مفاتیح الجنان کتابی است که در دست بیشتر آنان دیده می شود

‌ قبله به گونه ای است که زنان پشت به در ورودی قرار می گیرند. بنابراین کمتر کتوجه ورود و خروج سایرین می شوند. بنابراین تمرکز بیشتری دارند.در داخل و دو طرف اتاقک باز هم پله قرار دارد و برخی روی آن ها مشغول عبادت هستند.این اتاقک بزرگترین فضای موجود روی پشت بام است که برای انجام مناسک استفاده می شود. روی پشت بام بازهم درهایی قرار دارد که قبل و بعد آن پله داشته و به اتاقکی باز می شود. داخل هرکدام عده ای نشسته وبه انجام مناسک مشغول اند..

« این پله ها و اتاقک روبروی گنبد قرار دارند»

«انتهای پله ها که به اتاقک منتهی می شود»

توصیف زمانی :

بنا بر یک باور قدیمی ،جمعه ها ی هر هفته به ویژه مقارن با اول هر ماه قمری ، زنان برای گرفتن حاجت های خود به پشت بام مسجد جامع رفته و با به جا آوردن مناسک خاصی آن ها را طلب می نمایند.قابل توجه آن که روزهای جمعه، فقط زنان حق حضور در پشت بام مسجد جامع را دارند.

عبادات ، مناسک ،افراد و رفتارها :

به جا آوردن انواع نمازهای حاجت ،‌خواندن دعا از روی مفاتیح الجنان ، گفتن اذکار مختلف از جمله صلوات با تسبیح در دست ، طواف دور گنبد از جمله عبادت آن ها محسوب می شود. پس ازپایان عبادت ، در طول مسیر گردو هایی را که همراه آورده اند می شکنند و روی زمین می ریزند. این حاجت ها از قبیل شفای مریضان وابسته ، ازدواج دختران و پسران ،‌ گشایش در امور اقتصادی مرد خانواده و ... است.

زنان به لحاظ سنی از طبقات مختلف هستند ،‌همگی با پوشش چادر وارد شده و در هنگام عبادت برخی از آن ها چادر سفید بر سر کرده اند . برخی به تنهایی آمده اند.عده ی دیگر نسبت های خویشاوندی مختلفی با هم دارند،مانند مادر و دختر و ... در حین عبادت با هم حرف نمی زنند و هیچ گفتگویی میانشان رد وبدل نمی شود.حرکات بدنی و سرشان در حداقل است .

در حین گفتگو با آنانی که تازه وارد پشت بام شده بودند یا آنانی که قصد خروج را داشتند ،‌معلوم شد که این کار از قداست ویژه ای نزد آنان برخوردار است. طوری که موقع توضیح دادن نیز به آرامی صحبت می کردند تا فضا بر اثر سروصدا به هم نریزد.

جمع بندی:

از آن جایی که انسان نیازمند به چیزهای مختلفی است و در برخی موارد برای به دست آوردن ورفع نیازش به انجام مناسک دینی مختلف می پردازد و بنابراین فرهنگی را تولید می کند، می تواند موضوعی مهم برای تحقیقات انسان شناسی به ویژه در حوزه ی دین باشد.

حضور زنان در پشت بام مسجد جامع شهر یزد ، برای گرفتن حاجت های خود در روز های جمعه نیز از این قاعده مستثنی نیست .آنان تولید کننده ی این فرهنگ هستند وآن را به نسل های بعد خود نیز منتقل می کنند. گوشه های دنج و خلوت و تنگی در سراسر پشت بام وجود دارد.زنان به پشت بام مسجد می آیند و ضمن ادای نماز و خواندن دعا و انجام اعمالی مانند شکستن گردو حاجت های خود را از« خداوند» به عنوان یک نیروی ماورایی و نیز توسل به «ائمه »به عنوان واسطه های این نیروی ماورایی طلب می کنند. آن چه این موضوع را برجسته تر می سازد جداسازی جنسیتی در روز خاصی از هفته برای استفاده ی زنان است.

     777777  

منبع : مشاهده و گفتگو با افراد حاضر در پشت بام مسجد


دسته‌بندی نشده

سایت ما حاوی حجم عظیمی از مقالات دانشگاهی است . فقط بخشی از آن در این صفحه درج شده شما می توانید از گزینه جستجو متن های دیگری از این موضوع را ببینید 

کلمه کلیدی را وارد کنید :

دسته بندی: دسته‌بندی نشده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

دسته‌بندی نشده

2 (15943)

اخلاق زیست محیطی(1) نویسنده : روبرت الیوت مترجم : مرضیه سلیمانی اخلاق زیست محیطی چیست؟   55555555555 پارک ملی کاکادو(2)، در منطقه حفاظت شده شمال استرالیا، شامل بیشه‌زارهای تنومند، باتلاق‌ها و آبراهه‌هایی است که گونه‌ای ادامه مطلب…

2

2 (15941)

      777777   FREQUENCIES VARIABLES=Tarikh Adabeiat   /NTILES=4   /NTILES=10     66666b6666666666   /STATISTICS=STDDEV VARIANCE RANGE MINIMUM MAXIMUM SEMEAN MEAN MEDIAN MODE SUM SKEWNESS SESKEW KURTOSIS SEKURT   /BARCHART FREQ   /ORDER=ANALYSIS. Statistics Tarikh Adabeiat N Valid 40 40 Missing 0 0 Mean 94.9750 85.7500 Std. Error of Mean 9.57477 9.78203 Median 96.0000 ادامه مطلب…

دسته‌بندی نشده

2 (15940)

• تعریف مشارکت از دیدگاه سازمان ملل متحد:   55555555555 مشارکت عبارت است از کوشش همه جانبه و سازمان یافته براى در دست گرفتن سرنوشت کسانى که تاکنون از این امتیاز محروم بوده ‏اند. از ادامه مطلب…

background

برای پیدا کردن مطالب مشابه در این سایت ، از قسمت جستجو استفاده کنید 

کلمه کلیدی را وارد کنید :

[do_widget id=search-4]