گرایش : بین الملل

عنوان :   نظام حقوقي حاکم بر تغييرات ژنتيکي در چارچوب حقوق بين­ الملل بشر 

دانشكده­ي حقوق و علوم سياسي

پايان نامه­ي كارشناسي ارشد حقوق بين­الملل

عنوان

نظام حقوقي حاکم بر تغييرات ژنتيکي در چارچوب حقوق بين­ الملل بشر

استادراهنما

دكترفرهادطلايي

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

چكيده

علم ژنتيك و عمليات دستكاري ژنتيكي، موضوع بسيار مهمي می باشد كه در سير تكاملي خود از گياهان و حيوانات فراتر رفته و با تحت تاثير قرار دادن ژن­هاي بشر منجر به ایجاد آثار مهمي در حقوق اولیه بشر شده می باشد و ابعاد تازه اي را فراروي حقوقدانان به ویژه در حیطه حقوق بین­الملل بشر قرار داده می باشد. چنین فرآیندی بايستی به گونه­اي تحقق پذیرد كه هم در برگيرنده­ی دغدغه­هاي اخلاقي و ديني باشد و هم موجبات حفاظت از موازين حقوق بشري را فراهم آورد. بدین ترتیب می باشد که تغییرات ژنتیکی مطلوب می تواند سبب پيشرفت جنبه­هاي مثبت اين دانش و بهبود زندگي بشر گردد. در این راستا یکی از اقدامات عمده، کوشش‏های منطقه‏ای و جهانی برای نظام‏مند کردن تغییرات ژنتیکی بوده می باشد که نشانگر توجه ویژه دولت‏ها و سازمان­های جهانی و منطقه ای به این مهم می باشد. هدف اصلی از تدوین این پژوهش تحلیل نظام حقوقی حاکم بر تغییرات ژنتیکی در چارچوب حقوق بین الملل بشر و همچنین تاکید بر اتخاذ اقدامات پیشگیرانه از سوی دولتها و نهادهای بین­المللی در حوزه تغییرات ژنتیکی به مقصود پیشگیری از نقض حقوق بشر در مسئله­ی دستکاری ژنتیکی می­باشد. درهمین چارچوب دولتها بایستی ساختار حقوقی و کیفری مشخصی را در عرصه­ی ملی برای اینگونه فعالیت­ها تنظیم نمایند، به گونه ای که زمینه­ی نقض حقوق بشر فراهم نگردد. بایستی بدین نکته تصریح نمود که هنوز ایران چنین ساختاری را ارائه ننموده می باشد، لذا لازم است اقدامات لازم در شکل گیری ساختارهای مربوطه صورت گیرد. همچنین کشورها بایستی با در نظر داشتن سرعت فزاینده­ی پیشرفت­های ژنتیکی در کنار ترسیم ساختار حقوقی و اخلاقی، نسبت به پژوهش، آموزش و انتشار اطلاعات در حوزه تغییرات ژنتیکی اقدام نمایند. این پایان نامه نتیجه می­گیرد که ضمن آنکه دولتها و نهادهای بین المللی ملزم هستند در تقویت قواعد حقوقی حاکم بر تغییرات ژنتیکی کوشش نمایند؛ بایستی همکاری های لازم را در جهت اجرای رویه های منتهی به تغییرات ژنتیکی مطلوب انجام دهند.

کلمات کلیدی: ژن، تغییرات ژنتیکی، حقوق بین­الملل بشر، اخلاق زیستی.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                      صفحه

فصل اول- مقدمه

الف) طرح مسئله……………………………………………………………………………………………………………………… 2

ب) سابقه علمي……………………………………………………………………………………………………………………….. 6

ج) اهداف……………………………………………………………………………………………………………………………….. 10

د) مراحل و روش تحقيق……………………………………………………………………………………………………….. 15

ه) محتوای پژوهش………………………………………………………………………………………………………………… 16

فصل دوم- کلیات

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………… 19

مبحث اول: ارائه تعاريف و تاريخچه……………………………………………………….. 21

گفتار اول: تعريف واژه ها و اصطلاحات…………………………………….. 21

بند اول: تعريف واژه ها و اصطلاحات مرتبط با موضوع تغييرات ژنتيکي……………… 21

الف- ژن…………………………………………………………… 21

ب- دستكاري ژنتيكي(تغییرات ژنتیکی) …………………………………………………………… 22

ج- ‌بیوتکنولوژی (مهندسی ژنتیک………………………………………………………………………. 23

د- موجودات تغييريافته ژنتيکي  (ترانس‌ژنتیک) ……………………………………………… 25

ه- شبیه سازی………………………………………………………………………………………………………. 26

عنوان                                                                                                                      صفحه

بند دوم: تعريف واژه ها و اصطلاحات مرتبط با حقوق بین­الملل بشر………………………………………….. 26

الف- حقوق بشر…………………………………………………………………………………………………………. 26

ب- حقوق بين الملل بشر…………………………………………………………………………………………….. 27

ج- تعریف کرامت……………………………………………………………………………………………………….. 28

د- مطالعه تعامل میان حقوق بین الملل بشر  و تغییرات ژنتیکی…………………………………………. 29

بند سوم: تعریف قواعد بین­المللی حاکم بر تغییرات ژنتیکی…………………………………. 31

گفتار دوم: تاریخچه تغییرات ژنتیکی، حقوق بین الملل بشر و قواعد بين­المللي

حاکم بر تغييرات ژنتيکي………………………………………………………………………………………………… 32

بند اول: تاریخچه تغییرات ژنتیکی……………………………………………………………………………. 32

بند دوم: تاریخچه حقوق بین الملل بشر…………………………………………………………………… 35

بند سوم:  تاریخچه قواعد بین­المللی حاکم بر تغییرات ژنتیکی…………………………….. 36

مبحث دوم: نظرات موافقان و مخالفان تغييرات ژنتيکي در چارچوب

حقوق بين­الملل بشر …………………………………………………………………………………………………………….. 39

گفتار اول: نظريه موافقان تغييرات ژنتيکي در چارچوب حقوق بين­الملل بشر…………… 39

بند اول: نظریه موافقان تغییرات ژنتیکی در نوع بشر…………………………………………… 39

بند دوم: نظریه موافقان تغییرات ژنتیکی در نوع گیاه و حیوان……………………………… 45

گفتار دوم: نظريه مخالفان تغييرات ژنتيکي در چارچوب حقوق بين­الملل بشر………….. 47

بند اول: نظریه مخالفان تغییرات ژنتیکی در نوع بشر…………………………………………… 47

الف- مغایرت تغییرات ژنتیکی با مفهوم کرامت…………………………………………………. 48

ب- نگرانی از تولید بشر به صورت کالا……………………………………………………………. 50

ج- نقض استقلال و آزادی افراد………………………………………………………………………….. 50

د- تهدید احتمالی بنیان خانواده، نسب و روابط خویشاوندی…………………………… 51

ه- فقدان امنیت تکنیکی و فیزیکی…………………………………………………………………….. 52

بند دوم: نظریه مخالفان تغییرات ژنتیکی در نوع گیاه و حیوان…………………………….. 53

عنوان                                                                                                                      صفحه

مبحث سوم: اصول حقوقي و اخلاقی حاکم بر تغييرات ژنتيکي در چارچوب

 حقوق بين­الملل بشر……………………………………………………………………………………………………………………. 56

گفتار اول: اصول حقوقی حاکم بر تغييرات ژنتيکي در چارچوب

حقوق بين­الملل بشر……………………………………………………………………………………………………………….. 56

گفتار دوم: اصول اخلاقی (اخلاق زيستي) حاکم بر تغييرات ژنتيکي

 در چارچوب حقوق بين الملل بشر…………………………………………………………………………………………… 58

مبحث چهارم: تغييرات ژنتيکي و اسناد حقوق بين­الملل و حقوق بین الملل بشر………….. 61

گفتار اول: اسناد حقوقي جهاني در زمينه تغييرات ژنتيکي…………………………………………. 61

بند اول: اعلاميه جهاني ژنوم بشر و حقوق بشر……………………………………………………. 61

بند دوم: اعلامیه بین المللی درمورد داده‌های ژنتیک انسانی…………………………………… 65

بند سوم: اعلامیه جهانی اخلاق زیستی و حقوق بشر…………………………………………….. 68

بند چهارم: كنوانسيون تنوع­ زيستي…………………………………………………………………………. 69

بند پنجم: مطالعه پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا……………………………………………………. 70

گفتار دوم: اسناد حقوقي منطقه­اي در زمينه تغييرات ژنتيکي……………………………………. 73

بند اول: کنوانسيون اروپایی حمايت از حقوق بشر و کرامت بشر راجع

 به کاربردهاي علوم زيستي و پزشکي………………………………………………………………………. 73

بند دوم: پروتكل اختياري كنوانسيون اروپایی حمايت از حقوق بشر و شأن

 بشر در خصوص كاربرد زيست شناسي و پزشكي………………………………………………….. 74

نتیجه­گیری………………………………………………………………………… 76

عنوان                                                                                                                      صفحه

فصل سوم- حقوق و تعهدات دولت­ها و ديگر نهادهاي بين­المللي

 در زمينه تغييرات ژنتيکي

مقدمه………………………………………………………………. 79

مبحث اول: حقوق و تعهدات دولت­ها و نهادهاي بين­المللي در زمينه

 تغييرات ژنتيکي در ژنوم انساني…………………………………………………………………………………………. 80

گفتار اول: حقوق و تعهدات دولت­ها در زمينه تغييرات ژنتيکي در ژنوم انساني………… 80

بند اول: حقوق و تعهدات دولت­ها در حقوق بین الملل بشر………………………………….. 80

بند دوم: حقوق و تعهدات دولت­ها در زمینه تغییرات ژنتیکی در ژنوم انسانی…….. 86

گفتار دوم: حقوق و تعهدات سازمان­هاي بين­المللي در زمينه

تغييرات ژنتيکي در ژنوم انساني……………………………………………………………………………………… 89

بند اول: حقوق و تعهدات سازمان های بین المللی در حقوق بین الملل بشر………. 89

بند دوم: حقوق و تعهدات سازمان­هاي بين­المللي در زمينه

 تغييرات ژنتيکي در ژنوم انساني………………………………………………………………………………. 91

گفتار سوم: حقوق و تعهدات شرکت­هاي بيوتک در زمينه تغييرات ژنتيکي

در ژنوم انساني………………………………………………………………………………………………………………….. 93

مبحث دوم: حقوق و تعهدات دولت­ها و نهادهاي بين­المللي در زمينه

 تغييرات ژنتيکي در گياه و حيوان………………………………………………………………………………………. 95

گفتار اول: حقوق و تعهدات دولت­ها در زمينه تغييرات ژنتيکي در گياه و حيوان…….. 95

گفتار دوم: حقوق و تعهدات سازمان­هاي بين­المللي در زمينه تغييرات ژنتيکي

 در گياه و حيوان……………………………………………………………………………………………………………… 98

گفتار سوم: حقوق و تعهدات شرکت­هاي بيوتک در زمينه تغييرات ژنتيکي

 در گياه و حيوان……………………………………………………………………………………………………………… 99

عنوان                                                                                                                      صفحه

مبحث سوم: مسئوليت دولت­ها و ديگر نهادهاي بين­المللي ناشي از

عدم رعايت قواعد بين­المللي حقوق بشري در زمينه تغييرات ژنتيکي…………………………… 101

گفتار اول: مسئوليت دولت­ها ناشی از عدم رعايت قواعد بين­المللي

 حقوق بشري در زمينه تغييرات ژنتيکي……………………………………………………………………… 101

بند اول: مفهوم كلي مسؤوليت بین المللی………………………………………………………………. 101

بند دوم: مفهوم مسؤوليت بین المللی دولت­ها……………………………………………………….. 102

بند سوم: مسئوليت دولت­ها ناشی از عدم رعايت قواعد حقوق بشري

در زمينه تغييرات ژنتيکي………………………………………………………………………………………… 107

گفتار دوم: مسئوليت سازمان­های بين­المللي ناشی از عدم رعايت قواعد

بين المللي حقوق بشري در زمينه تغييرات ژنتيکي…………………………………………………… 116

بند اول: مفهوم مسئولیت سازمان­های بین­المللی…………………………………………………… 116

بند دوم: مسئوليت سازمان­های بين­المللي ناشی از عدم رعايت قواعد

بين­المللي حقوق بشري در زمينه تغييرات ژنتيکي……………………………………………….. 117

گفتار سوم: مسئوليت شرکت­هاي بيوتک ناشی از عدم رعايت قواعد بين­المللي

 حقوق بشري در زمينه تغييرات ژنتيکي……………………………………………………………………… 120

نتيجه­گيري ………………………………………………………………………………………………………………………….. 124

فصل چهارم- اقدامات بين­المللي و ملي صورت گرفته در حمايت از حقوق بشر

پیش روی تغييرات نامطلوب ژنتيکي

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….. 127

مبحث اول: اقدامات سازمان­هاي بين­المللي دولتي جهاني در حمايت از حقوق بشر

پیش روی تغييرات نامطلوب ژنتيکي…………………………………………………………………………………….. 129

گفتار اول: اقدامات سازمان ملل متحد…………………………………………………………………………… 129

عنوان                                                                                                                      صفحه

بند اول: عملکرد سازمان ملل متحد در موضوع دستکاری ژنتیکی

 و شبیه­سازی بشر………………………………………………………………………………………………….. 129

بند دوم: مطالعه اعلامیه ملل متحد در خصوص شبیه‏سازی‏ بشر……………………… 131

بند سوم: مطالعه پروژه ژنوم بشر و اعلاميه مربوط به بهره گیری از پيشرفت

در زمينه علم و فن آوری به نفع صلح و برای مصلحت نوع بشر………………………………. 136

الف- مطالعه پروژه ژنوم بشر……………………………………………………………………………. 136

ب- مطالعه اعلاميه مربوط به بهره گیری از پيشرفت در زمينه علم و

 فن آوری به نفع صلح و برای مصلحت نوع بشر………………………………………………. 137

گفتار دوم: اقدامات سازمان آموزشي، علمي و فرهنگي ملل متحد (يونسکو)…………….. 138

گفتار سوم: اقدامات سازمان بهداشت جهاني (WHO) ……………………………………………….. 141

بند اول: تغییرات ژنتیکی در ژنوم انسانی و عملکرد سازمان بهداشت جهانی……… 141

بند دوم: تغییرات ژنتیکی در ژن­های گیاهی و حیوانی و  عملکرد

 سازمان بهداشت جهانی…………………………………………………………………………………………… 146

الف- نحوه ارزيابي ايمني غذاهاي اصلاح ژنتيك شده  ………………………………….. 146

ب- نحوه برچسب اطلاعات فرآورده هاي اصلاح ژنتيك شده…………………………. 147

گفتار چهارم: اقدامات سازمان خواروبار جهانی (FAO) ……………………………………………… 148

بند اول: مطالعه عملکرد سازمان خواروبار جهانی در تغییرات ژنتیکی

در ژن­های گیاهی و حیوانی…………………………………………………………………………………….. 148

بند دوم: مطالعه ایمنی زیستی در کدکس الیمنتاریوس………………………………………. 149

بند سوم: مطالعه نشست های تخصصی مشترک سازمان خواروبار جهانی

 و سازمان بهداشت جهانی……………………………………………………………………………………….. 151

بند چهارم: مطالعه معاهده بين‌المللي ذخاير ژنتيكي گياهي

براي غذا و كشاورزي…………………………………………………………………………………………………. 152

گفتار پنجم: بررسي اقدامات ديگر سازمان­هاي جهاني………………………………………………… 153

عنوان                                                                                                                      صفحه

مبحث دوم: اقدامات سازمان­هاي بين­المللي دولتي منطقه­اي در حمايت

 از حقوق بشر پیش روی تغييرات نامطلوب ژنتيکي……………………………………………………………. 156

گفتار اول: اقدامات سازمان بهداشت قاره آمريکا…………………………………………………………… 156

گفتار دوم: اقدامات شوراي اروپا…………………………………………………………………………………….. 157

گفتار سوم: اقدامات اتحاديه اروپا…………………………………………………………………………………… 161

بند اول: اقدامات پارلمان اتحادیه اروپایی………………………………………………………………… 161

بند دوم: اقدامات شورای اتحادیه اروپایی………………………………………………………………… 163

مبحث سوم: بررسي عملکرد جمهوري اسلامي ايران در حمايت از حقوق بشر

 پیش روی تغييرات نامطلوب ژنتيکي…………………………………………………………………………………… 164

گفتار اول: ارزيابي عملکرد ايران در فرآيند تغييرات ژنتيکي در ژنوم انساني……………. 164

گفتار دوم: ارزيابي عملکرد ايران در فرآيند تغييرات ژنتيکي در ژن­هاي

گياهي و حيواني……………………………………………………………………………………………………………… 168

گفتار سوم: ارزيابي قانون ايمني زيستي در ايران………………………………………………………… 171

بند اول: تعریف قانون ایمنی زیستی……………………………………………………………………….. 171

بند دوم: سياست تقنيني حاكم بر قانون ايمني زيستي………………………………………….. 172

بند سوم: سياست كيفري در قبال جرائم ايمني زيستي…………………………………………. 175

بند چهارم: الزامات قانون ايمني زيستي در هاله­اي از ابهام…………………………………….. 180

گفتار چهارم: ارزیابی نظام مسئولیت کیفری و مدنی ناشی

از دستکاری ژنتیکی در ایران…………………………………………………………………………………………. 184

بند اول: نظام مسؤوليت كيفري ناشی از دستکاری ژنتیکی در نظام حقوقي ايران.. 184

بند دوم: نظام مسؤوليت مدني ناشی از دستکاری ژنتیکی در نظام حقوقي ايران… 187

الف) مسئوليت قراردادي…………………………………………………………………………………….. 187

ب) مسؤوليت خارج از قرارداد……………………………………………………………………………. 189

عنوان                                                                                                                      صفحه

مبحث چهارم: عملکرد برخي ديگر از کشورها در حمايت از حقوق بشر

پیش روی تغييرات نامطلوب ژنتيکي…………………………………………………………………………………….. 193

گفتار اول: بررسي عملکرد ايالت متحده آمريکا……………………………………………………………. 193

گفتار دوم: بررسي عملکرد انگلستان……………………………………………………………………………… 197

گفتار سوم: بررسي عملکرد کشورهاي اسلامي…………………………………………………………….. 198

نتيجه­گيري ………………………………………………………………………………………………………………………….. 202

نتيجه گيري نهايي………………………………………………………………………………………………………………….. 205

فهرست منابع………………………………………………………………………………………………………………………….. 222 

فصل اول

مقدمه

الف) طرح مسئله

يکي از مسايل نويني که در سال‏هاي اخير در حيطه حقوق بين­الملل و به گونه اخص حقوق بين­الملل بشر مطرح شده می باشد، مسئله­ي تغييرات ژنتيکي و ساختار حقوقي حاکم بر آن به مقصود حمايت از نوع بشر مي­باشد. امروزه فناوري ژنتيک هم در سطح ملّي و هم در سطح بين­المللي توسعه يافته­می باشد، در پرتو سرعت پيشرفت اين فناوري، تکریم به اصول اوليه حقوق بشري هم به يک ضرورت تبديل شده­می باشد. درواقع، پيدايش امکان دستکاري­ ژنتيکي در ساختار اولیه نوع بشر، حيوان و گياه و انجام بسياري از اقدامات نو و بعضا حيرت‏انگيز در اين زمينه، ضرورت تنظيم و کنترل اين اقدامات را به مقصود رعايت ملاحظات حقوق بشري عیان ساخته­می باشد. ازاين‏رو دولت‏ها در رويارويي با اين مسئله، به بهره‏مندي از ابزارهاي حقوق بين­الملل و به عبارت‏ دقيق‏تر سازمان‏هاي بين­المللي روي آوردند. در آغاز مسئله مزبور نزد چندين سازمان‏ منطقه‏اي و بين­المللي مطرح گشت و فعاليت هريک از اين سازمان‏ها در اين زمينه به تصويب‏ اسنادي مهم انجاميد. در اين راستا سازمان آموزشي، علمي و فرهنگي ملل متحد (يونسکو) خود را ناگزير از مداخله در فرايند واکنش به اين‏ پديده ديد. اقدامات اين سازمان در خصوص موضوع تغييرات ژنتيکي را مي‏توان در قالب اعلاميه جهاني ژنوم بشر و حقوق بشر،[1] اعلاميه بين‌المللي داده‌هاي ژنتيک انساني[2] و اعلاميه جهاني بيواتيک و حقوق بشر[3] مورد بحث و بررسي قرار داد.

کنفرانس عمومي يونسکو در سال 1997 میلادی با در نظر داشتن اهميت‏ موضوع ژنوم بشر[4] ‏و ساختار حقوق بشري حاکم بر آن اعلاميه جهاني ژنوم بشر و حقوق بشر را به تصويب رساند. اين اعلاميه در بردارنده نکات مهم در خصوص ژنوم بشر و ارتباط آن با حقوق بشر و کرامت انساني[5] می باشد. اعلاميه در ماده 10 تصريح مي‏کند که در هر تحقيق مربوط به ژنوم بشر به خصوص‏ در زمينه‏هاي بيولوژي، ژنتيک و پزشکي بايد بيشترين تکریم به حقوق بشر و آزادي‏هاي‏ بنيادين و حيثيت افراد و گروه‏ها مدنظر قرار گيرد. از اصول قابل توجه اين اعلاميه که به بحث ما باز مي‏گردد، اصل حمايت از نسل آينده‏ می باشد. به موجب اين اصل تاثير علوم زيستي بر نسل‏هاي آينده، مانند در ساختار ژنتيکي‏شان، نياز به توجه ويژه دولتها در جهت حمايت از حقوق بشر دارد(ماده 16).

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

در ارزيابي اجمالي اين اعلاميه مي‏توان گفت که يونسکو با در نظر داشتن شتاب گرفتن‏ پيشرفت‏هاي علمي که مانند‏ي مهم‏ترين آنها تغييرات ژنتيکي می باشد و احتمال بروز مسايل‏ و چالش‏هاي انساني ناشي از آن، توانسته می باشد در قالب يک اعلاميه، اصول کلي را نسبت به‏ همه موارد زيان‏بخش براي حقوق بشر تنظيم نمايد. همچنين کميته بين­المللي اخلاق زيستي يونسکو،[6] مطابق ماده 24 اين اعلاميه ملزم می باشد در ارتباط با شناسايي و تعيين روش‌‌‌‌‌هايي که مي‌تواند مغاير با کرامت بشر باشد نظير مداخله براي تغيير ژن‌‌‌‌‌ها، نظر مشورتي بدهد.

در ادامه فعاليت‌هاي يونسکو براي سامان­دهي مسائل مربوط به پژوهش‌هاي ژنتيکي و ژنوم انساني، به مقصود تضمين آزادي در امر تحقيق و پژوهش و همچنين حمايت از کرامت انساني و حقوق و آزادي‌هاي اساسي بشر و پيشگيري از سوء بهره گیری احتمالي از تحقيقات مربوطه در اين زمينه، اين سازمان (يونسکو)، اعلاميه بين­المللي درمورد داده‌هاي ژنتيک انساني را به عنوان دومين سند مهم بين المللي درمورد تغييرات ژنتيکي و مسئله  ژنوم انساني، در سي و دومين کنفرانس عمومي خود در 16 اکتبر 2003 میلادی تصويب نمود. در بند ب ماده 1 نيز آمده می باشد که هرگونه جمع آوري، بهره گیری و ذخيره سازي داده‌هاي ژنتيکي بايد سازگار با نظام بين المللي حقوق بشر باشد.

دراعلاميه جهاني اخلاق زيستي و حقوق بشرکه در سال 2005 میلادی به تصويب‏ يونسکو رسيد، در ماده 16 مسئله­ي لزوم حفاظت از نسل‏هاي آينده و ساختار ژنتيک بشر‏ها نيز مطرح شده می باشد. همچنين در زمينه­ي دستکاري ژنتيکي در گياه وحيوان مي­توان به مقدمه كنوانسيون ۵ ژوئن 1992 میلادی در خصوص تنوع­ زيستي[7] توجه نمود که با تأکيد­ بر اينكه حفظ تنوع زيستي مساله تمامي بشريت می باشد، تنوع بيولوژيكي گونه­هاي گياهي و حيواني را با رعايت اصول مقتضي مربوط به تغييرات ژنتيکي به رسميت مي­شناسد. ذکر اين نکته ضروري می باشد که تنوع گونه­هاي زيستي خارج از فرآيند تغييرات ژنتيکي از حقوق همه­ي انسانها مي باشد و حمايت از تنوع زيستي حمايت از حقوق بشر مي­باشد.

با در نظر داشتن اهميت تعامل و تقابل موجود بين فناوري ژنتيک و حقوق بشر، تأثیر مجامع بين­المللي در پذيرش اسناد مربوطه بسيار حائز اهميت مي­باشد. در ميان سازمان‏هاي بين­المللي، به نظر مي‏آيد عمده‏ترين فعاليت‏ها را در سطح‏ منطقه‏اي براي ساماندهي مسئله دستکاريهاي ژنتيکي و موضوعات مرتبط به آن را شوراي اروپا و اتحاديه اروپايي انجام داده‏اند.

تصويب کنوانسيون «حمايت از حقوق بشر و کرامت بشر راجع به کاربردهاي علوم زيستي و پزشکي»[8] که به صورت اختصار به آن کنوانسيون حقوق بشر و طب زيستي اطلاق‏ مي‏گردد، يکي از مهم‏ترين اقدامات شوراي اروپا در مورد مسئله تغييرات ژنتيکي می باشد. اين کنوانسيون نخستين سند الزام‏آور منطقه‏اي براي حمايت از حقوق بشر در برابر سوء بهره گیری‏هاي ممکن از تکنيک‏هاي جديد پزشکي و زيستي به حساب مي‏آيد. در مقدمه اين‏ کنوانسيون آمده می باشد که بهره گیری‏ نادرست از علوم زيست‏شناسي و پزشکي ممکن می باشد منجر به اعمالي گردد که کرامت بشر را خدشه‏دار نمايد. لذا ضمن تاکيد بر تکریم به کرامت بشر، به اين نکته تصریح مي­نمايد که پيشرفت در اين زمينه‏ها بايد در راستاي منافع نسل حاضر و نسل‏هاي آينده باشد و تحقق اين هدف نيازمند همکاري‏هاي‏ بين المللي می باشد به نحوي که تمام بشريت از منافع حاصل از علوم زيست‏شناسي و پزشکي‏ بهره‏مند شوند. به عنوان نمونه‏ مطابق ماده 13 کنوانسيون: «مداخله جهت اصلاح ژنوم بشر صرفا مي‏تواند براي اهداف‏ پيش‏گيرانه، تشخيصي يا درماني صورت گيرد». بند 6 پروتکل اختياري[9] اين کنوانسيون تصريح مي­کند که ابزار شدن بشر­ها از طريق ايجاد بشر­هايي که از لحاظ ژنتيکي همگن هستند مغاير با شان بشر و متضمن سواستفاده از بيولوژي و پزشکي می باشد.

بنابراين مطابق اين اسناد و ساير منابع بين­المللي مي­توان اذعان نمود تغييرات ژنتيکي به گونه گسترده­اي با مباني حقوق بشري در تعامل و ارتباط تنگاتنگ می باشد. در همين راستا تاييد چند­باره کرامت انساني و حقوق گوناگون بشر در اسناد ياد شده،گوياي اين می باشد که جامعه بين­المللي از تأثير دستکاري­ ژنتيکي بر حقوق و آزادي‏هاي بنيادين بشر آگاه می باشد و قصد حمايت از اين حقوق را دارد.

با در نظر داشتن نیاز بشر به علم ژنتیک و مهندسی ژنتیک از یک طرف و حاکمیت اصل کرامت انسانی بر آن از طرف دیگر، جمهوري اسلامی ایران نیز در موضوعات مرتبط با ژنوم انسانی و همچنین ایجاد تغییرات ژنتیکی در ژن گیاه و حیوان عملکردهایی داشته می باشد که سزاوار مطالعه دقیق از سوی علمای حقوق، اخلاق و مذهب می­باشد. گسترش تحقیقات مرتبط با فناوری مهندسی ژنتیک و موضوعات مرتبط با شبیه­سازی بشر در ایران، توسعه چشم­گیری داشته می باشد؛ اما نکته مهم اینجا می باشد که هنوز ایران اسلامی ساختار حقوقی و کیفری مشخصی را در عرصه ملی برای اینگونه فعالیت­ها که با حقوق اولیه بشری ارتباط تنگاتنگی دارند، تدوین نکرده می باشد و تنها می­توان با در نظر داشتن نظام مسئولیت کیفری و حقوقی کنونی و با کمک ارکان تحقق مسئولیت، عملکرد افراد و موسسات درگیر و فعال در این موضوع را مورد تجزیه و تحلیل حقوقی قرار داد.

در پایان بایستی بدین نکته تصریح نمود که تدوین مقررات و قوانین در چگونگی بکارگیري از این علم و فناوري با در نظر گرفتن فرصتها و تهدیدهاي احتمالی در کشور ضروري بنظر می­رسد و برای دستیابی به منافع این تکنولوژی­ها از خطرات آنها اجتنابی نخواهد بود اما با نظارت موثر هم در سطح ملی و هم بین المللی می­توان آنها راکنترل نمود.

ب) سابقه علمي

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

حقوق بين­الملل بشر، شاخه­اي از حقوق بين­الملل عمومي مي­باشد که نسبت به ديگر شاخه­هاي حقوق بين­الملل کمتر مورد توجه حقوقدانان داخلي قرار گرفته­­می باشد و در کتب حقوق بين­الملل تنها به صورت عام به مفهوم حقوق بين­الملل بشر تصریح کرده­اند و به مصاديق آن توجه بسزايي نشده­می باشد. آن چیز که تاکنون در کشور ما در ارتباط با فناوري ژنتيک بيان شده­می باشد در خصوص مباني اخلاقي، ديني و قوانين داخلي مرتبط با ژنتيك بوده­می باشد و حقوقدانان داخلي بيشتر بر مسئله­ي شبيه­سازي بشر بعنوان يکي از مصاديق دستورزي ژنتيک (تغييرات ژنتيکي)[10] متمرکز شده­اند. بهر حال بايد توجه داشت كه مباحث ژنتيک به اين جنبه­ها محدود نمي­گردد و در اين خصوص بايستي اصول حقوق بشري را نيز مورد توجه قرار داد. در ميان کتب حقوق بين­الملل که توسط حقوقدانان داخلي به نگارش درآمده می باشد، در مباحث مرتبط با حقوق بشر  در زمينه­ي بررسي مسئله­ي پيشرفت بيوتکنولوژي و دستکاري ژنتيک و تاثيري که اين فناوري بر بشر به عنوان نوع بشر دارد، بسيار اهمال شده­می باشد. در تاليفات حقوقدانان خارجي نيز هيچ چارچوب حقوقي مشخصي مطابق اسناد بين­المللي حقوق بشري نظاره نمي­گردد بعضي از اين حقوقدانان از اين فناوري و مصاديق آن حمايت مي­کنند و آن را راهي براي پيشرفت بيشتر زندگي بشر مي­دانند و برخي ديگر عدم رعايت ملاحظات حقوق بشري را به عنوان مبناي مخالفت با دستکاري ژنتيکي مي­دانند. آن چیز که حائز اهميت مي­باشد آن می باشد که در تاليفات حقوق­دانان داخلي و خارجي رژيم حقوقي حاکم بر مسئله­ي دستکاري ژنتيکي در چارچوب حقوق بين­الملل بشر بسيار مبهم می باشد و آن چیز که مي­بايست به آن توجه­اي ويژه گردد، اسناد حقوق بشري مرتبط با اين موضوع مي­باشد.

مانند­ي تاليفات موجود در اين زمينه که تنها به بررسي مفاهيم حقوق بشري و کرامت انساني پرداخته و در آن هيچگونه تصریح اي به مسئله تغييرات ژنتيکي و نظام حقوق بشري حاکم بر آن نشده می باشد، مي توان موارد زير را بيان نمود:

  • ذاکريان، مهدي، مفاهيم کليدي حقوق بشر بين­المللي، نشر ميزان، تهران، 1383.
  • مهرپور، حسين، نظام بين­المللي حقوق بشر، نشر اطلاعات، تهران، 1377.
  • آقايي، بهمن، فرهنگ حقوق بشر، گنج دانش، تهران، 1376.

از ديگر تاليفات داخلي موجود که به صورت موردي به مسئله (موضوع پايان نامه) پرداخته­اند، موارد زير مي­باشند. حال آنکه در اين منابع يا تنها موضوع تغييرات ژنتيکي مورد بررسي قرار گرفته­می باشد و يا به قوانين بين­المللي حقوق بشر موجود در اين زمينه تصریح شده می باشد و مولفان به بررسي تعاملات و تقابلات ميان حقوق بشر و دستکاري­هاي ژنتيکي و نظام حقوقي حاکم برآن نپرداخته­اند.

تعداد صفحه :259

قیمت : چهارده هزار و هفتصد تومان