گرایش : بین الملل

عنوان :   مطالعه ابعاد حقوقی استخراج گاز از میادین مشترک 

دانشکده حقوق و علوم سیاسی

   پايان‌نامه كارشناسي ارشد در رشته حقوق بین الملل

مطالعه ابعاد حقوقی استخراج گاز از میادین مشترک با تاکید بر میادین مشترک ایران

استاد راهنما:

دکتر مردانی

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

 

چکیده

جهان امن آینده نیازمند کوشش های صادقانه ی همه ی بازیگران اصلی صحنه بین المللی می باشد. امروزه بسیاری از صاحب نظران مسائل بین المللی تصدیق می کنند که یکی از کانون های جدی تهدید صلح و امنیت بین المللی، منابع طبیعی مشترک مانند منابع مشترک گاز می باشد. بحث اصلی در مورد ضرورت استقرار اصل کلی لزوم همکاری بین المللی در این مورد می باشد که به دو نتیجه اصلی منتج می گردد: تعهد به همکاری برای دستیابی به موافقت نامه ای در مورد یک مخزن مشترک و یا در صورت عدم توفیق در همکاری، تعهد به امتناع متقابل در بهره برداری یکجانبه از مخزن مشترک. این دو تعهد هر چند باعث خلق مبنایی حقوقی برای یک رویکرد تدریجی نسبت به مخازن مشترک می گردد، اما هنوز نمی توان گفت بهره برداری مشترک فی نفسه و به گونه مشخص توسط حقوق بین الملل لازم الاجرا شده می باشد و لذا لازم می باشد برای رسیدن به چنین مطلوبی، اقدامی که مبین اراده سیاسی دولت های درگیر می باشد، در مساله ابراز گردد. در بسیاری از توافقنامه های مربوط به چنین مخازنی، موثرترین راه بهره برداری از منبع مشترک گاز، آحادسازی فرامرزی یا بهره برداری اشتراکی می باشد.

ایران دارای7میدان گازی مشترک می باشد و با اکثر کشورهای شریک، موافقت نامه تحدید حدود منعقد نموده که در آنها به مساله چگونگی روبرو شدن با میادین مشترک تصریح شده می باشد. با این تفاصیل نمی توان این موافقت نامه ها را کافی و کامل دانست، چه الگوی حقوقی مناسبی را ارائه نمی نمایند و این مهم نیازمند به تدوین قوانین لازم و انعقاد موافقت های مناسب می باشد.

فهرست مطالب

عنوان            صفحه

 

فصل اول.. 1

مقدمه کلی.. 2

مبحث اول: تعاریف… 5

گفتار اول: منابع طبیعی نفت و گاز 5

بند اول: منابع طبیعی.. 5

بند دوم: منابع نفت و گاز 7

بند سوم: منابع مشترک نفت و گاز 7

بند چهارم: منابع سیال و غیر سیال.. 8

گفتار دوم: ذخائر زیر زمینی نفت و گاز 8

بند اول: مفهوم و اهمیت… 8

بند دوم: مخزن گاز 11

بند سوم: میدان گازی.. 11

بند چهارم: حوضه گازی.. 11

بند پنجم: منطقه، بلوک، ناحیه. 11

بند ششم: ذخیره 12

بند هفتم: ارزیابی ذخایر مخزن.. 12

گفتار سوم: انواع و اقسام میادین مشترک… 12

گفتار چهارم: روش های بهره برداری اشتراکی.. 13

بند اول: یک کاسه سازی یا آحادسازی.. 13

بند دوم: توسعه اشتراکی مخازن گاز مشترک… 14

مبحث دوم: سابقه و اهمیت موضوع. 14

گفتار اول: اهمیت موضوع. 15

گفتار دوم: سابقه در نظر داشتن منابع طبیعی مشترک… 17

گفتار سوم: کوشش ها و اقدامات بین المللی  در مسئله بهره برداری از منابع مشترک… 24

مبحث سوم: مرز بین المللی و منابع مشترگ گاز 26

گفتار اول: انواع مرزها و منابع مشترک… 27

بند اول: منابع مشترک گاز در مرزهای خشکی.. 28

بند دوم: منابع مشترک گاز در مرزهای دریایی.. 28

گفتار دوم: تاثیر متقابل منابع گاز مشترک و تحدید حدود مرزها 31

بند اول: منابع گاز مشترک و تأثیر آن در تحدید حدود مرزی.. 31

بند دوم: تاثیر تحدید حدود مرزی بر منبع مشترک… 32

بند سوم: ضرورت حفظ وحدت مخزن مشترک… 33

مبحث چهارم: منابع مشترک گازی و نظام های حقوقی ملی و قواعد متداول.. 34

گفتار اول: منابع مشترک گازی در نظام های حقوق داخلی.. 35

بند اول: مالکیت بر منابع طبیعی در نظام حقوقی اسلام. 35

بند دوم: مالکیت بر منابع طبیعی در نظام حقوقی ایران.. 36

بند سوم: نظام حقوقی کشورهای بسیط… 36

بند چهارم: نظام حقوقی کشورهای فدرال.. 37

گفتار دوم: قواعد متداول در نظام های داخلی و معایب و مزایای آن.. 38

بند اول: قاعده تبعیت و قاعده حیازت… 38

بند دوم: محدودیت های قاعده حیازت… 40

الف: حقوق مرتبط یا به هم پیوسته. 41

ب : قواعد موضوعه حفاظتی.. 42

نتیجه گیری.. 44

فصل دوم: مطالعه حقوقی میادین مشترک گاز از منظر حقوق بین الملل  47

مبحث اول: جایگاه میادین مشترک گاز در منابع اصلی حقوق بین الملل.. 48

گفتار اول: معاهدات بین المللی مرتبط با میادین مشترک گاز 49

بند اول: معاهدات خاص یا رویه دوجانبه دولت ها در مورد میادین مشترک گاز 49

الف : موافقت نامه های متضمن واگذاری بهره بردرای به یک کشور 50

ب: موافقت نامه های متضمن مشارکت دو کشور در بهره برداری از منبع مشترک… 52

ج : موافقت نامه های بهره بردرای با ایجاد مقام مشترک… 53

د : موافقت نامه های آحادسازی یا یک کاسه سازی.. 54

بند دوم: معاهدات عام بین المللی مرتبط با میادین مشترک گاز 58

بند سوم: عرف های بین المللی مرتبط با میادین مشترک گاز 61

الف: ارکان عرف بین الملل.. 61

ب : شکل گیری قاعده عرفی منطقه ای.. 63

بند سوم: اصول کلی حقوقی مرتبط با میادین مشترک گاز 65

الف: اصل تکریم به حاکمیت و تمامیت ارضی.. 65

ب : اصل حاکمیت همیشگی بر منابع طبیعی.. 67

ج : اصل اعمال حق بدون اضرار به غیر. 68

بند چهارم: رویه مراجع حل و فصل اختلافات بین المللی در مورد میادین مشترک گاز 69

الف: کمیسیون سازش ایسلند – نروژ در قضیه جان ماین 1980. 69

ب : قضایای مطرح شده در دیوان های داوری.. 70

ج : قضایای مطرح شده در دیوان بین المللی دادگستری.. 71

گفتار دوم: جایگاه میادین مشترک گاز در منابع فرعی حقوق بین الملل.. 74

بند اول: قطعنامه های مجمع عمومی ملل متحد در ارتباط با میادین مشترک گاز 75

بند دوم: اقدامات کمیسیون حقوق بین الملل در زمینه میادین مشترک گاز 76

بند سوم: دیدگاه های علمای حقوق بین الملل.. 78

الف: طرفداران حیازت بین المللی.. 78

ج : تعهد ناشی از خودداری یا امتناع متقابل.. 82

نتیجه گیری.. 87

فصل سوم: منابع گاز مشترک و قالب های حقوقی موجود و قابل توصیه برای بهره برداری مشترک با تاکید بر ایران  49

مبحث اول: مناطق فاقد تحدید حدود و قالب مناسب برای توسعه میادین مشترک گاز 91

گفتار اول: موافقت نامه ی منطقه توسعه مشترک، ویژگی ها و انواع آن.. 92

بند اول: ویژگی های موافقت نامه و مزایای آن.. 92

بند دوم: انواع موافقت نامه های بهره برداری مشترک… 94

گفتار دوم: موافقت نامه های متضمن اعطای امتیاز و وضع مقررات در دست طرف موافقت نامه و مصداق آن  94

بند اول: موافقت نامه ژاپن – کره جنوبی، مصداقی بارز از این نوع موافقت نامه. 94

بند دوم: شرایط مندرج در موافقت نامه مصداق(ژاپن – کره جنوبی) 95

الف : اختیار اعطای مجوز و وضع مقررات… 96

ب : مدیریت منابع.. 100

ج : آحادسازی یا یکپارچه سازی.. 102

د : مالکیت… 103

ﻫ : مالیات… 103

و : حقوق قابل اعمال.. 103

ز : آلودگی.. 104

ح : آیین حل و فصل اختلاف… 105

گفتار دوم: موافقت نامه های خالق مقام فراملی.. 105

بند اول: ویژگی های کلی موافقت نامه. 105

بند دوم: شرایط مندرج در موافقت نامه. 106

الف: ایجاد مقام مشترک… 106

ب : نظام حقوقی حاکم بر اقدام مقام. 108

ج : اختیار اعطای مجوز 109

د :ایجاد صندوق برای مقام مشترک… 109

ﻫ : مالکیت منابع.. 110

و : صلاحیت و قانون حاکم.. 110

ز : آحادسازی.. 111

ح: حل و فصل اختلافات… 112

مبحث دوم: موافقت نامه های مناسب برای توسعه منابع مشترک گاز در مناطق مرزی تحدید حدود شده 112

گفتار اول: آحادسازی و ویژگی های کلی آن.. 112

بند اول: آحادسازی یا یک کاسه سازی.. 112

بند دوم: سابقه بهره گیری از آحادسازی.. 113

الف: ایالات متحده امریکا خاستگاه آحادسازی.. 113

ب: آحادسازی در دیگر کشورها 117

بند سوم : تفاوت های مقررات حاکم بر آحادسازی در کشورهای مختلف… 119

گفتار دوم: اصول مشترک موافقت های آحادسازی بین المللی.. 119

بند اول: قواعد کلی آحادسازی.. 120

الف: منطقه ی آحاد شده(واحد) 120

ج : قید عدم خدشه به حقوق حاکمیتی طرفین.. 122

د : مدیریت منطقه. 123

ﻫ : تعیین و تقسیم ذخایر. 123

و : تعیین و تقسیم مجدد ذخایر. 124

ز : تعیین عامل.. 125

بند دوم: قواعد جانبی آحادسازی.. 126

الف : ایمنی و تسهیلات منطقه. 126

ب : مالیات… 126

ج : امور استخدامی و تامین اجتماعی.. 127

د : جلوگیری از آلودگی.. 127

ﻫ : بهره گیری از تاسیسات برای عملیات خارج از واحد. 127

و : حل و فصل اختلافات… 128

ز : سایر موارد. 128

مبحث سوم: میادین مشترک گاز ایران و الگوی حقوقی حاکم بر آن ها 129

گفتار اول: میادین مشترک گازی ایران.. 130

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

بند اول: میدان گنبــدلی – ترکمنستان.. 130

بند دوم: پارس جنوبـــی – قطـــــر. 131

بند سوم: میدان سلمــان – امارات متحده عربی(ابوظبی) 133

بند چهارم: میدان مبــارک- امارات متحده عربی(شارجه) 134

بند پنجم: میدان هنــــگام – عمان.. 137

بند ششم: میادین گازی فرزاد B ، A- عربستان سعودی.. 139

بند هفتم: ميدان گازي آرش – کویت… 139

گفتار دوم: ایران و بهره برداری از میادین مشترک… 142

بند اول: الگوی حقوقی بهره برداری از میادین مشترک گازی ایران.. 143

الف: موافقت نامه های تحدید حدود ایران.. 143

ب : میادین مشترک گازی ایران و چگونگی برداشت از آنها 145

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

ج : مدیریت صیانتی در برداشت از مخازن مشترک… 149

گفتار سوم: معایب شیوه های بهره برداری از میادین مشترک ایران و راهکارهای پیشنهادی  150

بند اول: معایب شیوه ی بهره برداری از میادین مشترک گازی ایران.. 150

بند دوم: راهكارها و توصيه ها 152

نتیجه گیری.. 154

نتیجه گیری کلی… 156

منابع.. 161

مقدمه کلی

امروزه انرژي به عنوان يكي از مهمترين پارامترهاي حاكم بر معادلات بين المللي و منطقه اي، تأثیر تأثيرگذاري درارتباطات بين دولت ها ايفا مي كند. نياز دولت ها به انواع مختلف انرژي به خصوص منابع نفت و گاز جهت نيل به اهداف توسعه اي و ايجاد نوعي برتري اقتصادي، نظامي و در نتيجه سياسي سبب شده می باشد كه مسائل مربوط به اين نياز، محور بسياري از تعاملات و نيز منازعات بين المللي در يك قرن اخير قرار گيرد. در اين ميان كشورهاي مختلف كوشيده اند تا با حداكثرسازي سهم خود از برداشت منابع هيدروكربوري، اهداف ملي توسعه خود را تسريع بخشند. اين سياست در مورد منابع هيدروكربوري داخلي به دليل اينكه با يك نگاه ملي در ارتباط با برداشت صيانتي و حداكثري از مخازن نفت وگاز همراه مي گردد، عوايد فراواني نصيب مي كند، اما در مورد منابع مشترك به دليل ورود عوامل ديگر بحث تا اندازه اي متفاوت می باشد.

از سوی دیگر حاكميت دولتها در حقوق بين الملل به رغم وجود برخي ديدگاه هاي بحث برانگيز، اصطلاح شناخته شده اي می باشد و عمري به بلنداي عمر دولت دارد. يكي از جلوه هاي اين حاكميت، صلاحيت انحصاري دولتها در بهره برداري از منابع طبيعي واقع در قلمرو آنها اعم از خشكي، دريايي و فضاي بالاي كشور و به تبع آن بازداشتن دولتهاي ديگر از بهره گیری از آن منابع بدون رضايت دولت اخير می باشد. مانند مهم ترين منابع تحت حا كميت دولتها، مخازن نفت و گاز (انرژی) مي باشد. مقصود از منبع، هر ظرف طبيعي می باشد كه در آن نفت و گاز يافت گردد. بهره گیری از منبع به جاي هر يك از اصطلاحات مخزن، ميدان يا حوضه نفتي به علت قابليت به كارگيري آن به جاي هر يك از موارد سه گانه می باشد. در مورد به كارگيری وصف مشترك براي منابع نفت و گاز در حالت طبیعي مناقشه بسيار می باشد. هر دولتي کوشش دارد تا به بهترين شيوه ممكن از اين منابع تجديدناپذير بهره برداري كرده و عوايد حاصل از آن را براي توسعه و بهبود زندگي شهروندان خود به كار گيرد. امروزه با تكنولوژي اكتشاف و استخراج موجود، تقريباً احتمال دستيابي به محلي كه با حفاري كم عمق و ساده بتوان به نفت و گاز سرشار رسيد، منتفي می باشد. در نتيجه يافتن ميادين جديد گاز پر هزينه و توأم با صرف وقت زياد صورت خواهد گرفت. اين واقعيت باعث شده می باشد برخي مسائل اختلافي در مورد ميدانهاي مشترك كه در مرز بين دو يا بيش از دو كشور قرار مي گيرد و پيش تر، كمتر مورد توجه بودند، از اهميت زيادتري برخوردار شوند و بخشي از حقوق بين الملل نفت و گاز را به خود اختصاص دهند.

مبنا و منشأ اختلافات در اين موضوع ناشي از طبيعت گاز می باشد. اين منابع برخلاف معادن جامد كه به آساني و براساس خطوط مرزي تعيین شده بين كشورها، قابل تقسيم مي باشند، به دليل سيال بودن، مهاجرت مي كنند و شكل مخزن خود را مي گيرند و با بهره برداري از آن توسط يك دولت ذي نفع در قلمرو سرزميني خود، كل يا بخش قابل ملاحظه اي از مخزن كه در سرزمين كشور مجاور قرار گرفته نيز بدون رضايت آن كشور مورد بهره برداري قرار مي گيرد. اين اقدام با در نظر داشتن اصل بنيادين تکریم به حاكميت سرزميني، وحدت و تماميت سرزميني و منع مداخله مي تواند نوعي تجاوز خاموش يا پنهان به قلمرو سرزميني كشور ديگر تلقي گردد، از سوي ديگر منع كشور شريك در منبع از بهره برداري از مخزن مشترك نيز به نوبه خود مغاير با همان اصول يا اصول ديگر حقوق بين الملل خواهد بود ميادين نفتي و گازي مشترك با در نظر داشتن ماهيت سيال قابل برداشت و موجود در مخزن در معرض اين تهديد قرار دارند كه در صورت عدم برداشت به موقع از ميدان و نيز بهره برداري مستمر طرف مقابل، نفت و گاز موجود در بخش تحت حاكميت يك كشور به سمت مقابل منتقل شده (در اصطلاح فني مهاجرت كرده) و مورد برداشت كشور همسايه قرار گيرد. لذا علاوه بر نگاه صيانتي و فني كه در مورد ميادين هيدروكربوري داخل مورد توجه قرار مي گيرد، نگاه رقابتي نيز پيرامون ميادين مشترك مطرح مي گردد و اتفاقا به دليل مسائل مربوط به امنيت و مصالح ملي غالبا چنين نگاهي غالب  می گردد. نتيجه غلبه اين نوع نگاه رقابتي در بهره برداري و برداشت ازميادين مشترك، پايين آمدن حجم كل سيال قابل برداشت از مخزن براي هر دو يا چند طرف ذينفع (رفتار غيرصيانتي با مخزن) ، افزايش شديد هزينه ها، آلودگي هاي زيست محيطي و بعضا تنش هاي سياسي می باشد. لذا كشورهاي مختلف داراي ميادين مشترك به ويژه طي پنجاه سال گذشته کوشش كرده اند تا مكانيسم هاي حقوقي خلاقانه اي را جهت همكاري مشترك و متقابل در بهره برداري از ميادين مشترك گاز در راستاي كاهش هزينه ها و اصطكاك هاي تحميلي و نيز افزايش بهره وري مخازن به كار گيرند، ليكن مجموعه اين کوشش ها منجر به ارائه يك الگوي واحد و فراگير و الزام آور براي كليه كشورهاي دنيا نگرديده می باشد. در این بین دولت ها کوشش کرده اند خود الگوهای را برای بهره برداری از میادین مشترک ارائه دهند. مانند این الگوها می توان به موارد ذیل تصریح نمود:

  1. واگذاری بهره برداری به یک کشور
  2. مشارکت دو کشور در بهره برداری از منبع مشترک
  3. بهره برداری با ایجاد مقام مشترک
  4. بهره برداري بر پايه يكپارچه سازي یا آحادسازی

در این بین ایــــران به عنوان یکی از ۷ کشور برتر در ذخایر نفت درجهان و دومین کشور دارنده منابع گاز طبیعی و موقعیت جغرافیای خاص خود، جایگاه ویژه و منحصر به فردی را دارا می‌باشد که این برتری‌ها می‌تواند موقعیت ایـــران را بیش از پیش حساس کند. ایران دارای حدود 35 میدان نفتی و گازی می باشد. زمانی که در مبحث نفت و گاز صحبت از موقعیت جغرافیایی ایران می گردد اول مقوله مهم جدای از مبحث ترانزیت انرژی، میادین مشترک گاز ایران با همسایه های خود خواهد بود.

کشور ایران با بعضی کشورهای همسایه خود دارای میادین گازی مشترک می باشد. این کشورها عبارتند از: ترکمنستان، عربستان سعودی، کویت، قطر، امارات متحده عربی و عمان.

در حال حاضر حداقل 7 مخزن مشترک بین ایران و این کشورها هست. در این بین مخازن مشترک در همجواری کشور ترکمنستان قرار دارد و سایر مخازن در خلیج فارس و دریای عمان واقع‌اند.

در این میادین ایران با کشورهای همسایه خود در زمینه ی شیوه و میزان بهره برداری از منابع نفت و گاز آنها، قراردادهایی را منعقد نموده می باشد که قراردادهای دوجانبه بوده و یک طرف آن ایران و طرف دیگر آن هر کدام از کشورهای همسایه ی هر یک در میدان مشترک هستند.

فصل اول سرآغاز سخن و در واقع ابتدای راه این پژوهش می باشد. اظهار و مطالعه حقوقی هر موضوعی بدون آشنایی داشتن با موضوع مطروحه و مسائلی که احتمالا در آن ذکر می گردد، امکان پذیر نیست. از این روست که ما هم به سیاق معمول و برای آشنایی بهتر با مباحثی که در آینده مطرح می گردد به اظهار بعضی از مفاهیم و تعاریفی از آن ها می پردازیم. همچنین کوشش می گردد تا با اظهار سابقه در نظر داشتن این موضوع و اهمیت در نظر داشتن آن جایگاهش در عرصه حقوق بین الملل مشخص گردد. در این جا مطالب را در قالب فصل، مبحث، گفتار و بند و … اظهار نموده ایم؛ تا مطالب از دسته بندی خاصی پیروی نمایند.

مبحث اول: تعاریف

بحث از منابع طبیعی و شیوه های بهره بردای از آن ها بی نیاز از تعریف و اظهار بعضی    مفاهیم نخواهد بود و در این بین بعضی از مفاهیم از اهمیت بیشتری برخوردارند. در این جا بحث از حیث حقوقی مطرح می گردد و از آنجا که مسائل مربوط به نفت و گاز و بهره برداری و استخراج از این منابع، تخصصی و فنّی می باشد و اظهار همه ی آن ها مجالی درخور آن را می طلبد؛ پس به ناچار نمی توان تمام تعاریف فنّی و کامل را در اینجا ارائه نمود و بایستی به اظهار اختصاری مفاهیم و اهمیت آن ها اکتفا نمود.

تعداد صفحه :186

قیمت : چهارده هزار و هفتصد تومان